ابو القاسم گرجى

57

ادوار اصول فقه

خلاصهء مهم‌ّترين امتيازات اين دوره : 1 - در اين دوره ، مخصوصا از زمان شيخ انصارى تاكنون بيش از هر دورهء ديگر ، تحقيق دربارهء مسائل اصولى رونق پيدا كرده و كتاب‌هاى تحقيقى بسيارى اعم از كتاب‌هاى مستقل و يا شرح و تعليق بر آثار گذشتگان نوشته شده است . اگر نوشته‌هاى اصولى اين دوره را از لحاظ تعداد نتوانيم با كتبى كه در ادوار گذشته در اين علم نوشته شده است مقايسه كنيم به يقين مىتوانيم تحقيقات اصولى اين دوره را مخصوصا تحقيقاتى كه در اين يك قرن اخير يعنى از زمان شيخ انصارى تاكنون انجام گرفته است - با مجموع تحقيقات اصولى گذشته يعنى تحقيقاتى كه در حدود 11 قرن انجام گرفته است مقايسه كنيم . در اين صورت بدون شك چه از لحاظ كم و چه از لحاظ كيف ، ترجيح با تحقيقات اين دوره است . 2 - در اين دوره - مخصوصا در زمان حاضر - قسم ديگرى از تأليف ، بلكه مطلق تبيين شايع شده است كه اصطلاحا تقرير ناميده مىشود و در گذشته كمتر سابقه داشته است و مقصود از آن اين است كه دانشجو ، درس استاد را عينا با همان خصوصياتى كه تدريس شده است براى ساير دانشجويان تبيين كرده و يا احيانا تأليف كند . 3 - علاوه بر نظرات كلّى اخباريان دربارهء علم اصول كه در آغاز اين دوره به وسيلهء رهبران اين دوره مطرح و مورد انتقاد قرار گرفته است ، نظرات خاصى كه احيانا اخباريان در پاره‌اى از مسائل ، ابراز مىداشتند مانند : عدم جواز اعتماد بر مقدّمات عقليه براى استنباط حكم شرعى ، عدم حجيّت ظواهر كتاب ، عدم جواز اجراء اصل برائت در